692 697 356 kontakt@mckancelaria.pl

Podział majątku wspólnego a kredyt hipoteczny

Mówi się, że „kredyt wiąże bardziej niż małżeństwo”. To żartobliwe powiedzenie nie bez przyczyny jednak ma bardzo wiele wspólnego z rzeczywistością. W trakcie rozwodu, albo też po orzeczeniu tego rozwodu zachodzi konieczność uregulowania kwestii majątkowych, w tym spraw związanych z nieruchomością obciążoną kredytem hipotecznym. Mimo orzeczenia rozwodu małżonkowie nadal mogą pozostać związani kredytem hipotecznym. Sąd w zakresie rozwodu uprawniony jest do rozwiązania małżeństwa, natomiast nie do rozwiązania umowy kredytowej.

Przejęcie nieruchomości na wyłączną własność przez jednego z małżonków

W ramach podziału majątku wspólnego byli małżonkowie mogą zdecydować kto przejmuje nieruchomość na wyłączną własność z obowiązkiem spłaty drugiego z małżonków. W tej sytuacji można też podjąć próbę zwolnienia z kredytu małżonka, który nie będzie już właścicielem nieruchomości. W tym celu należy podjąć negocjacje z bankiem poczynając od złożenia wniosku o zwolnienie jednego z małżonków z długu. Bank może jednak ponownie badać zdolność kredytową, a w przypadku gdy dochody tylko jednego małżonka będą niewystarczające, bank może zażądać zastępcy, który przystąpi do długu w miejsce małżonka, który miałby być zwolniony z kredytu. Bank może też z różnych względów nie wyrazić zgody na zwolnienie jednego z byłych małżonków z zobowiązania kredytowego. Wówczas strony mogą w ramach ugodowego załatwienia sprawy ustalić, że część raty kredytowej odejmowana będzie od wysokości spłaty przysługującemu małżonkowi, który nie otrzyma nieruchomości na wyłączność.

Sądowy podział majątku

W sytuacji gdy małżonkowie nie dojdą do porozumienia co do sposobu podziału nieruchomości, ustalenia wartości nieruchomości, wysokości spłat i sposobu rozliczenia umowy kredytowej, pozostaje wówczas sądowy podział majątku wspólnego. Jeśli sąd przychyli się do przyznania nieruchomości na wyłączną własność jednemu z małżonków, na rzecz drugiego małżonka zasądzona zostanie spłata. Należy pamiętać, że wartość nieruchomości ustalana jest według cen z chwili dokonywania podziału, a nie z chwili zakupu tej nieruchomości. (vide: postanowienie SN z 11.3.2010 r., IV CSK 429/09, postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 1974 r., III CRN 384/73, niepubl. oraz z dnia 18 października 2002 r., V CZ 129/02, niepubl.). Odpowiednio do wartości nieruchomości ustalona zostanie wysokość spłaty. Co istotne, spłata nie będzie uwzględniała wartości obciążenia hipotecznego nieruchomości, a więc kwoty pozostałej do spłaty na rzecz banku.

Wartość nieruchomości przy podziale – bez obciążenia hipotecznego

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków, sąd – przyznając nieruchomość na własność jednego z nich – ustala jej wartość z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, które zabezpiecza kredyt bankowy (vide: uchwała SN z 25 lipca 2019 r., sygnatura akt III CZP 14/19; uchwała SN z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt III CZP 21/18). Tym samym hipoteka obciążająca nieruchomość będąca przedmiotem podziału nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości, przyjmowaną za podstawę ustalenia wysokości spłaty należnej drugiemu małżonkowi, który nie otrzymał prawa do nieruchomości.

W ramach postępowania o podział majątku wspólnego sąd może dopuścić rozliczenie jedynie długów spłaconych w czasie między ustaniem wspólności majątkowej a podziałem majątku (vide: postanowienia SN: z dnia 26 stycznia 1972 r., III CRN 477/71, OSPiKA z 1972 r., nr 9, poz. 174, z dnia 9 września 1976 r., III CRN 83/76, OSPiKA z 1977 r., Nr 9, poz. 157, z dnia 7 czerwca 1984 r., III CRN 111/84, niepubl. oraz z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08, niepubl.).

Tym samym w sytuacji gdy jeden z małżonków przed orzeczeniem podziału majątku nie dokładałby się do rat kredytowych, to sąd może kwotę tą odjąć od wysokości spłaty. Natomiast w rozliczenie nie będą wchodziły przyszłe i niespłacone jeszcze raty.

Z pewnością małżonkowi, który przejmie nieruchomość na wyłączną własność, bardziej zależeć będzie na terminowym spłacaniu kredytu, tak aby bank nie wypowiedział umowy kredytowej i nie skierował egzekucji do nieruchomości. W przypadku gdy tylko jeden z małżonków spłaca wspólny kredyt, przysługuje mu roszczenie regresowe do drugiego małżonka o zwrot połowy spłaconej raty, jeśli ten  nie dokładałby się dobrowolnie do tej raty. Skoro bowiem spłata została ustalona bez obciążenia hipotecznego, małżonek który uzyskał połowę wartości nieruchomości, winien nadal partycypować w kosztach rat kredytowych.

Sprzedaż nieruchomości, spłata kredytu i podział środków

Inna opcją możliwą do rozważenia jest sprzedaż nieruchomości, wcześniejsza spłata kredytu i podział pozostałych środków między małżonkami. Opcja ta może być szczególnie pożądana w sytuacji, gdy żaden z małżonków nie ma zdolności do spłaty drugiego małżonka w związku z przejęciem nieruchomości na wyłączność. Sprzedaż nieruchomości może być też zarządzona przez sąd w toku postępowania o podział majątku wspólnego.

Podział majątku wspólnego a kredyt frankowy

W przypadku gdy strony związane są kredytem frankowym, warto skonsultować taką umowę z prawnikiem specjalizującym się w sprawach kredytów frankowych. Wiele banków wprowadziło do umowy klauzule niedozwolone, na podstawie których bank odsyłał do własnych tabel kursowych, których sposób sporządzania nie został precyzyjnie określony w umowie. Banki uchybiały też obowiązkom odnoszącym się do rzetelnego informowania o ryzyku walutowym.

W związku z wadami prawnymi takich umów, kredytobiorcy uprawnieni są do zgłoszenia roszczeń przeciwko bankowi:

  • o ustalenie nieważności umowy kredytowej,
  • ewentualnie o ustalenie bezskuteczności klauzul abuzywnych,
  • niezależnie od powyższych roszczeń – o zapłatę.

Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzaty Czarnik specjalizuje się w sporach dot. kredytów frankowych oraz w sprawach dotyczących podziału majątku wspólnego. Jeśli poszukujesz pomocy prawnej w tym zakresie, zapraszam do kontaktu z Kancelarią.

Małgorzata Czarnik

radca prawny